Kort antwoord
Gluten is een mengsel van eiwitten in tarwe (ook spelt en khorasantarwe), rogge en gerst1. Bij glutenvrij koken laat je deze granen weg, en ook alles wat ervan gemaakt is4.
In het kort
- Gluten zitten intarwe (ook spelt en khorasantarwe), rogge en gerst (ook gort)1
- 'Glutenvrij' op het etiketminder dan 20 milligram gluten per kilo product12
- Havervan nature glutenvrij, maar vrijwel altijd besmet met gluten. Gebruik alleen haver met 'glutenvrij' of het Crossed Grain keurmerk op de verpakking1
Waar zitten gluten in?
Granen met gluten zijn in heel veel producten en ingrediënten verwerkt1. Op het etiket moeten deze granen opvallen, bijvoorbeeld vetgedrukt of in hoofdletters1.
- Brood, crackers, beschuit, muesli, koek, gebak en pizza1
- Pasta, couscous, bulgur en seitan1
- Meel, bloem, bindmiddelen en paneermeel. Die zijn meestal gemaakt van granen met gluten1
- Soepen, sauzen, vleeswaren, vla en drop. Daar verwacht je het misschien niet1
- Ook in gepaneerd of gemarineerd vlees, vis en tofu en in kruidenmengsels kan gluten zitten1
- Borrelnoten en andere noten met een laagje eromheen, want daar zit vaak gluten in1
- Sommige kruidentheemengsels, bijvoorbeeld door gerstemout(extract)1
- Namen op het etiket: tarwe, spelt, khorasantarwe (kamut), rogge, gerst en haver. Het woord 'gluten' hoeft er niet bij te staan1
Vervangers en verhoudingen
| Ingrediënt | Vervanger | Verhouding | Let op |
|---|---|---|---|
| Sojasaus | Glutenvrije tamari of kokos aminos (controleer etiket) | – | Geen vaste verhouding bekend. |
| Ketjap, kecap | Glutenvrije ketjap of kokos aminos (controleer etiket) | – | Geen vaste verhouding bekend. |
| Noedels, mie, bami | Rijstnoedels of glasnoedels | – | Geen vaste verhouding bekend. |
| Haver | Glutenvrije haver (controleer etiket) | – | Geen vaste verhouding bekend. |
| Havermout | Glutenvrije havermout (controleer etiket) | – | Geen vaste verhouding bekend. |
| Panko | Glutenvrij paneermeel of fijngemalen maïsvlokken | – | Geen vaste verhouding bekend. |
| Pasta | Glutenvrije maïs- of bruine rijstpasta | 1 : 1 | |
| Spaghetti | Glutenvrije spaghetti van maïs of rijst | 1 : 1 |
Deze vervangers en verhoudingen zijn kookrichtlijnen uit de SwapChef-tool en geen medisch advies. De vervangers in deze tabel zijn niet nagelopen op andere allergieën of diëten. Lees altijd het etiket.
Pas een recept aan: gluten
Gluten staat dan al aangevinkt. In de tool kun je andere allergieën en diëten toevoegen.
Veelgemaakte fouten
- Gedeeld keukengerei. Ook via pannen, bestek, frituurvet of snijplanken kan gluten in een glutenvrije maaltijd komen4.
- Gluten uit het gerecht scheppen. Is er toch een ingrediënt met gluten in je gerecht gekomen? Schep het er dan niet uit, maar maak het hele gerecht opnieuw1.
- Gewone haver, linzen of meel gebruiken. Haver en linzen zijn van nature glutenvrij, maar kunnen besmet zijn met gluten. Dat geldt ook voor meel van glutenvrije granen, zoals boekweitmeel en maismeel1. Gebruik ze alleen als er 'glutenvrij' of het Crossed Grain keurmerk op staat1.
- De waarschuwing op het etiket negeren. Staat er 'kan glutenbevattende granen bevatten'? Dan is er een reëel risico dat er meer dan 20 mg gluten per kilo in het product zit3. Op in Nederland gemaakte producten mag het woord 'sporen' vanaf 2026 niet meer in zo'n waarschuwing staan3.
Vragen over glutenvrij koken
Wanneer mag een product 'glutenvrij' heten?
Als er minder dan 20 mg gluten per kilo product in zit. Dat is geregeld in de Europese uitvoeringsverordening 828/20142.
Mag je haver eten als je glutenvrij eet?
Haver is van nature glutenvrij, maar is vrijwel altijd besmet met gluten1. Gebruik haver alleen als er glutenvrij op de verpakking staat of als het Crossed Grain keurmerk erop staat1.
Is spelt glutenvrij?
Nee. Spelt hoort bij tarwe en is een graan met gluten1.
Welke producten zijn van nature glutenvrij?
Onder meer zilvervliesrijst, aardappelen, peulvruchten, groente, fruit, eieren en onbewerkt vlees en onbewerkte vis1. Ook quinoa, boekweit, gierst, teff en mais zijn van nature glutenvrij1. Linzen, en meel of vlokken van deze granen, gebruik je alleen als er 'glutenvrij' of het Crossed Grain keurmerk op de verpakking staat1.
Bronnen
Wat op deze pagina over gluten staat, komt uit de bronnen hieronder. De cijfers in de tekst verwijzen ernaar. De vervangers en verhoudingen zijn kookrichtlijnen van SwapChef zelf. SwapChef is geen arts of diëtist.
- Voedingscentrum, Gluten en glutenvrij dieet
- Nederlandse Coeliakie Vereniging, Wetgeving en richtlijnen
- Nederlandse Coeliakie Vereniging, Kruisbesmettingswaarschuwing
- MDL Fonds, Coeliakie
Bronnen geraadpleegd op .
Deze gids is met AI samengesteld op basis van de genoemde bronnen en is niet beoordeeld door een diëtist of arts. Twijfel je? Volg de bron of vraag het je arts of diëtist.